Dar Uzun Salon ve Vagon Tipi Daire Çözümleri

Vagon tipi daire; odaların tek bir koridor boyunca art arda dizildiği, salon genişliğinin uzunluğunun yarısını bile bulmadığı ve gün ışığının çoğunlukla tek uçtan içeri girdiği plan tipidir.

Cihangir'den Fatih'e, Kadıköy'ün eski sokaklarından Şişli'ye kadar 1960-1985 arasında yapılmış apartmanların pek çoğunda bu plan var. Salon 3,2 metre eninde, 8 metre boyunda bir tünel gibi uzanır; pencere bir uçta, kapı öbür uçta, ortada ise ne yapacağınızı bilemediğiniz bir boşluk. Yıllardır bu tünelleri rahat, ışıklı ve bölümlü salonlara çevirmeye çalışıyoruz ve işin bir mantığı olduğunu öğrendik: oranı kabul edip onunla çalışmak.

Vagon Plan Nedir, Neden Zorlar?

En-boy oranı 1:2'yi aşan her odayı uzun sayarız; vagon salonlarda bu oran 1:2,5'e, bazen 1:3'e çıkar. Zorlayan şey oranın kendisi. 26 metrekarelik kare bir salon bol gelirken aynı alan 3,2'ye 8 metre olduğunda daralmış görünür, çünkü göz kısa kenarı okur ve odayı o kenar üzerinden ölçer.

İkinci zorluk ışık. Pencere yalnızca kısa kenarlardan birindeyse ışık 3-4 metreden sonra hızla düşer ve salonun kapıya yakın yarısı gündüz bile loş kalır. Üçüncüsü dolaşım: kapı ile pencere iki ayrı uçtaysa insanlar salonu boydan boya geçmek zorunda kalır ve ortaya koyduğunuz her mobilya bu yolun üstünde durur. Bu üç sorunu tek tek çözmek yerine birbirine bağlayarak ele alıyoruz; yerleşim ışığı, ışık da dolaşımı etkiler.

Uzun Salonu Üç Bölgeye Ayırmak

8 metrelik bir salonu tek bir oturma grubuyla doldurmaya çalışmak boşluğu daha da vurgular. Bunun yerine uzunluğu avantaja çevirip salonu iki ya da üç bölgeye ayırıyoruz: pencere ucunda yemek, ortada oturma, kapıya yakın uçta çalışma köşesi ya da okuma koltuğu. Her bölgenin kendi zemini, kendi ışığı ve kendi sırtı olduğunda uzun tünel, art arda dizilmiş üç küçük odaya dönüşür.

Halıyla Sınır Çizmek

Bölge tanımlamak için ilk araç halı. Oturma grubunun altına, koltukların ön ayaklarını içine alacak boyutta bir halı serdiğinizde o alan ayrı bir oda gibi okunur. 3,2 metre enindeki salonda 200x300 cm halı oturma bölgesini toplar; yemek masasının altına ise sandalyeler geri çekildiğinde bile halı üstünde kalacak şekilde masadan her yönde 60-70 cm taşan ayrı bir halı gerekir. İki halının arasında 40-60 cm çıplak zemin bırakmak bölgeleri birbirinden ayırır. Ölçü hesabının ayrıntısı halı ölçü ve yerleşim rehberinde duruyor.

Koltuk Sırtı, Konsol, Kitaplık

Uzun salonda mobilyaları duvara yaslama refleksi güçlüdür ama tam da bu refleks salonu koridora çevirir. Üçlü koltuğun sırtını yemek bölgesine dönük yerleştirip arkasına 30-35 cm derinliğinde, koltuk sırtıyla aynı yükseklikte bir konsol koyduğunuzda tek parça mobilyayla iki bölge arasına alçak bir sınır çekmiş olursunuz. Üstüne bir abajur ve birkaç kitap; hem koltuğun arkası çıplak kalmaz hem yemek bölgesi ışık kazanır. Alçak, açık raflı bir kitaplık da aynı işi görür; ışığı geçirir, bakışı kesmez.

Işıkla Bölge Tanımlamak

Tavanın ortasındaki tek avize uzun salonda ortayı aydınlatır, iki ucu karanlıkta bırakır. Bunun yerine her bölgeye kendi ışık kaynağını veriyoruz: yemek masasının üstüne masadan 75-85 cm yüksekte bir sarkıt, oturma grubuna lambader ve abajurlardan oluşan alçak bir ışık katmanı, çalışma köşesine kendi masa lambası. Akşam yalnızca oturma bölgesinin ışığı yandığında salon o bölgeye kadar küçülür ve tünel hissi kaybolur. Devreleri ayrı anahtarlara bağlamak bu yüzden tadilatta ilk konuştuğumuz konulardan biri.

Dolaşım Koridorunu Tek Tarafta Tutmak

Kapıdan pencereye ya da balkona giden yol salonun bir kenarına yaslanmalı. Yol ortadan geçtiğinde her iki yanda 1,2-1,4 metrelik, çoğu mobilyaya dar gelen iki şerit kalır. Yolu uzun duvarlardan birine yasladığınızda ise karşı tarafta 2,2-2,4 metrelik, oturma grubuna rahatça yeten tek bir derinlik oluşur. Dolaşım şeridi için 80-90 cm yeterli; iki kişinin karşılaşacağı noktalarda 100 cm bırakıyoruz.

Bu kural ortadaki bütün mobilya kararlarını belirler: koltuk hangi tarafa, sehpa nereye, TV ünitesi hangi duvara. Yolun üstünde kalan sehpaya her akşam bir diz çarpar; kenardaki sehpa kimseye engel olmaz. Koltuk, sehpa ve geçiş ölçüleri salon yerleşim planı rehberinde tek tek yer alıyor; vagon salonda o ölçülerin yalnızca tek tarafa uygulandığını düşünün.

Enine Yerleşim

Uzun salonda koltuğu uzun duvara paralel koymak en doğal görünen tercih ve salonu daha da uzatır. Koltuğu uzun eksene dik, yani kısa kenara paralel yerleştirdiğinizde gözün okuduğu çizgi değişir: koltuk sırtı salonu enine keser, oturma bölgesi kendi içinde kapanır ve uzun oda iki kısa odaya bölünür. 3,2 metre enindeki salonda 2-2,2 metrelik üçlü koltuk enine sığar; koltuğu dolaşım şeridinin karşısındaki duvara yaslayıp geçiş için 90-100 cm bırakıyoruz.

Karşısına TV ünitesi ya da alçak bir dolap yine enine geldiğinde oturma bölgesi tamamlanır. Bu düzenin bir şartı var: koltuğun sırtı ya bir konsola ya bir halı kenarına yaslanmalı, yoksa salonun ortasında yüzer gibi durur. Berjerleri koltuğun iki ucuna dizmek yerine uzun duvar önüne, koltuğa dik açıyla alıyoruz; oturma grubu böylece L oluşturur ve dolaşım tarafı açık kalır.

Duvar Boyu İnce Mobilya Ölçüleri

Vagon salonda derinlik en kıt kaynak; 45 cm derinliğindeki standart bir dolap dolaşım şeridini yer. Bu yüzden uzun duvar boyunca kullanacağımız her parçayı incelterek, çoğu zaman atölyede ölçüye üreterek çözüyoruz. Şu ölçüler yıllar içinde elimizde oturdu:

• Konsol ve dresuar: 30-35 cm derinlik, 80-90 cm yükseklik; koltuk sırtı arkasında 70-75 cm'ye iner.
• Duvar boyu kitaplık: 25-30 cm derinlik, tavana kadar; alt 90 cm kapaklı, üstü açık raf.
• TV ünitesi: 35-40 cm derinlik, 45-50 cm yükseklik; duvara asılırsa altı boş ve süpürülebilir kalır.
• Yemek bölgesi büfesi: 40 cm derinlik, 90-100 cm yükseklik; ölçüye üretimde 35 cm'ye iner.
• Çalışma masası: 55-60 cm derinlik yeterli; 70 cm'lik standart masa yol şeridini daraltır.
• Dolaşım şeridi: mobilya önünden en az 80-90 cm serbest geçiş.

Bu incelikte parçalar hazır mobilyada az bulunur; bulunanlar da genelde kısa. Uzun duvarı tek parça, kesintisiz bir hatla dolaşmak salonu toplu gösterdiğinden ölçüye üretim burada karşılığını veriyor.

Pencere Tek Uçtaysa Işık Nasıl Derine Taşınır?

Tek uçtan giren ışık ilk 3 metrede yeterlidir, 5. metrede yarıya iner, 7. metrede neredeyse kalmaz. Işığı derine taşımanın üç yolu var ve üçünü birlikte kullanıyoruz. Birincisi yansıtıcı yüzey: pencerenin karşısındaki kısa duvara ya da uzun duvarlardan birine, pencereden gelen ışığı görecek açıda asılmış büyük bir ayna, loş ucu birkaç ton aydınlatır. Aynayı pencerenin tam karşısı yerine hafif yan konuma almak yansımayı odaya dağıtır; hangi duvarın işe yaradığı ayna kullanım rehberinde örneklerle yer alıyor.

İkincisi renk. Uzun duvarlar açık, mat ve sıcak beyaza yakın bir tonda olduğunda ışık duvarlar arasında sekerek ilerler; koyu bir uzun duvar ışığı ilk 2 metrede yutar. Tavanı duvardan yarım ton daha açık tutuyoruz. Üçüncüsü cam bölme: salon ile bitişik oda ya da mutfak arasındaki duvar kısmen cama ya da camlı bir bölücüye dönüştüğünde ikinci bir ışık kaynağı açılır. Eski binalarda bu duvarın taşıyıcı olup olmadığı önce bir inşaat mühendisine incelettirilir; eski bina dairelerinde tadilat başlığı altında hangi duvara dokunulup hangisine dokunulmayacağı sıralanıyor.

Zeminden Tavana Genişlik Algısı

Göz çizgiyi takip ettiği için parke uzun eksen yönünde döşendiğinde tahtalar pencereye doğru uzanır ve salon daha da uzar; enine döşendiğinde her tahta kısa kenarı vurgular ve salon genişler. Aynı şey halı için geçerli: çizgili ya da dokusu yönlü bir halıyı uzun eksene dik serdiğinizde oturma bölgesi enine açılır. Balıksırtı döşeme iki yönü de dengelediği için vagon salonlarda sık başvurduğumuz bir çözüm.

Tavanda uzun eksene dik geçen tek bir kiriş, alçıpan hattı ya da gizli ışık bandı salonu iki bölgeye ayırır ve genişliği vurgular. Uzun eksen boyunca giden bir spot dizisi tam tersini yapar; tüneli uzatır. Süpürgelik ve kartonpiyeri duvarla aynı renge boyamak da uzun çizgileri silmenin küçük ama işe yarayan bir yolu.

Uzun Duvara Ne Asılır?

6-8 metrelik boş bir duvar herkesi bir şeyler asmaya iter ve sonuç çoğu zaman duvar boyunca dizilmiş on iki küçük çerçeve olur. Bu dizilim uzunluğu vurgular. Bunun yerine iki yol öneriyoruz: uzun duvarın ortasına, oturma grubuyla aynı hizada tek büyük bir tablo ya da 100x140 cm gibi dikey bir sanat işi; ya da her bölgeye ait, kendi içinde kapalı bir çoklu kompozisyon. Yemek bölgesinde masa üstünde dört küçük çerçeve, oturma bölgesinde tek büyük tablo, çalışma köşesinde bir pano; aralarında boş duvar kalır ve bu boşluk bölgeleri ayırır.

Dikey formatlar burada yatay olanlardan daha iyi çalışır çünkü yüksekliği hatırlatır; tavan 3 metreyse bunu göze göstermek gerekir. Sanat işini duvardan 5-8 cm önde, alçak bir raf üzerine yaslamak da uzun duvara derinlik katan ufak bir dokunuş.

Yemek Masası, Kapılar, Geçişler

Yemek masasını pencere ucuna almak vagon salonlarda en çok tekrar ettiğimiz karar. Masa günün en aydınlık saatlerinde kullanılan tek mobilya; kahvaltı, çocuk ödevi, uzaktan çalışma hep burada olur. Oturma grubu ise akşam kullanılır ve kendi ışığını yaratabilir, bu yüzden loş ucu ona bırakırız. 3,2 metre eninde bir salonda 80x140 cm masayı uzun eksen boyunca yerleştirdiğinizde sandalyelerle birlikte 2 metre genişlik tutar ve yanında 100-120 cm geçiş kalır; 90-100 cm çapında yuvarlak masa köşeleri yumuşatıp geçişi daha da rahatlatır. Masa ölçüleri ile sandalye paylarını yemek alanı tasarımı üzerine hazırladığımız içerikte bulabilirsiniz.

Kapı konumları planın geri kalanını belirler. Kapı kısa duvarın ortasındaysa dolaşım şeridini kapıdan başlatıp uzun duvarlardan birine yaslamak kolaydır. Kapı uzun duvarın ortasına açılıyorsa salon kendiliğinden ikiye bölünür; girişi bir bölgeye ait saymak yerine iki bölge arasındaki boşluğa denk getirmek daha rahat bir düzen verir. İki kapılı salonlarda kullanılmayan kapıyı iptal edip duvara katmak uzun duvarda 90 cm'lik değerli bir mobilya boşluğu açar; bu karar tadilat aşamasında verilmeli.

Özetle: Vagon tipi salon, oranıyla birlikte planlandığında art arda dizilmiş üç rahat odaya dönüşür: tek tarafa yaslanmış dolaşım, enine yerleşmiş koltuk, bölge bölge ışık ve pencere ucunda yemek masası. Daha fazla genişlik yöntemi küçük daireyi geniş gösterme rehberinde var; kendi planınız için teklif alma sayfasından ölçülerinizi iletebilirsiniz.