Klima ve Havalandırmanın İç Mimaride Gizlenmesi

Klima gizleme; split iç üniteyi, menfezleri ve dış üniteyi hava akışını, servis erişimini ve kondens tahliyesini bozmadan mobilya, asma tavan ya da cephe detayının içine alan tasarım yaklaşımıdır.

Beyaz plastik bir kutunun duvarın ortasına asılmasını kimse sevmez; yine de her yaz aynı kutu evin en çok çalışan cihazına dönüşür. İyi bir iç mimari projede klima, mobilya çizimleriyle aynı masada ele alınır: nerede duracağı, havayı nereye üfleyeceği ve suyunu nereye boşaltacağı kapak modülleri kadar erken kararlaştırılır. Split, kanallı ve ısı geri kazanımlı sistemlerin üçünde de hedef aynı: cihaz görünmesin, oda ise gerçekten soğusun.

Split İç Ünite Mobilyanın İçine Nasıl Alınır?

Duvar tipi split iç ünite havayı üstten ve ön yüzün üst bölümünden emer, alt kanadından aşağı-öne doğru üfler. Cihazı bir kitaplığın, gardırop üstü bandın ya da tavana bitişik bir kutunun içine alırken bu iki hareketi kesintisiz bırakmak tasarımın temel kuralıdır. Kapalı bir kutuya sokulan cihaz, üflediği soğuk havayı hemen kendi emiş ağzına geri çeker; sensör düşük sıcaklık okur, kompresör erken durur ve kutunun dışındaki oda sıcak kalır. Kısa devre denen bu döngü, dolap içi klimaların en sık görülen sorunudur.

Izgara Oranı ve Hava Akışı Kuralları

Emiş için cihazın üst yüzeyi ile dolap tablası arasında en az 15 cm boşluk bırakılır; tabla cihazın üzerini tamamen kapatıyorsa bu tablaya cihaz genişliğinde bir ızgara şeridi açılır. Üfleme tarafında kanadın önüne raf, kapak çıtası ya da çerçeve gelmez; ön yüzeydeki net açıklık oranı yüzde 70'in altına düşmemelidir. Çıtalı bir yüzey isteniyorsa çıtalar dikey yerleştirilir ve boşluk genişliği çıta genişliğinden az tutulmaz; yatay çıta üflenen havayı tavana kırar, oturma kotuna serinlik ulaşmaz. Cihazın altındaki tabla, hava akışını öne yönlendirmek için cihaz ön yüzünden 10-15 cm önde bitmeli ya da tamamen açık bırakılmalıdır. Yan tarafta bakır boru ve drenaj çıkışı için 10-15 cm, kabin iç neti ise genişlikte 100-120 cm, yükseklikte 45-50 cm, derinlikte 28-32 cm civarında planlanır.

Servis Erişim Kapağı ve Filtre Temizliği

Ön panel yukarı doğru açılır, filtreler sezon boyunca 2-4 haftada bir yıkanır. Dolap kapağı bu yüzden menteşeli ya da mıknatıslı çalışılır; panelin tam açılabilmesi için cihazın üzerindeki 15 cm boşluk yeterlidir, yıllık bakımdaki fan ve evaporatör yıkaması içinse teknisyenin cihazın altına ve yanına ulaşabilmesi gerekir. Sabit vidalanmış bir ön yüz, her bakımda mobilyacı çağırmak anlamına gelir. Petek kapatma dolabı için önerdiğimiz sökülebilir panel ve açıklık oranı mantığı burada biraz daha katı biçimde geçerli; iki çözümün ölçülerini yan yana görmek isteyenler radyatör gizleme ve petek önü çözümleri rehberine göz atabilir.

Kanal Tipi Klima ve Lineer Menfez Planlaması

Cihazı hiç görmek istemeyenler için asıl cevap kanallı, yani gizli tavan tipi iç ünitedir. Cihaz asma tavanın içinde yatar, havayı bir dönüş kanalından emer, izoleli bir plenum üzerinden üfler; odada yalnızca tavana gömülü iki ince menfez şeridi kalır. İnce tip cihazlar 20-25 cm yüksekliğindedir; üstte askı payı, altta alçıpan ve kanal geçişleriyle birlikte 35-45 cm tavan düşüşü gerekir. Bu düşüşü koridor, banyo ya da gardırop üstü gibi zaten alçaltılan bölgelere vermek salonun tavan yüksekliğini korur. Düşük kotun ışık bandıyla birleştirilmesi menfez şeridini de aynı gölge derzinin içine saklar; kademeli tavan ve gizli ışık detayları bu kurgunun alçıpan tarafını çözer.

Menfez yerleşiminde iki ucu birbirinden ayırmak gerekir: üfleme menfezi pencere ya da dış duvar tarafına, dönüş menfezi odanın karşı ucuna alınır. İkisi yan yana geldiğinde soğuk hava odayı dolaşmadan geri emilir. Lineer menfez tek ya da çift slotlu, 25-30 mm slot genişliğinde çalışılır; iç yüzeyi siyah boyanır ki derinlik göze çarpmasın. Dönüş menfezi üfleme menfezinden büyük tutulur, hava hızı düştükçe ses de düşer; aynı menfez filtreye erişim kapağı görevi de üstlenir, üstlenemiyorsa cihazın altına 60x60 cm sökülebilir bir servis kapağı gerekir. Yatak odalarında cihazı koridor tavanına almak, geceleri fan sesini bir duvar ötede bırakır.

Dış Ünite Balkona mı Cepheye mi?

Dış ünite kararı üç şeyi aynı anda ilgilendirir: cihazın hava akışı, apartman yönetimi ve servis. Balkon en kolay servis erişimini verir, cepheden görünmez; ancak cam balkon kapatıldığında cihazın attığı sıcak hava içeride birikir ve ünite kendi sıcak havasını emmeye başlar. Camlı balkonda cihazın önünde açılır bir panjur ya da lamelli kanat bırakılır; ön tarafta 60 cm, arkada 10-15 cm, üstte 30 cm serbest mesafe korunur. Cepheye montaj çoğu apartmanda kat malikleri kararı ister; onay alındığında cihaz, cephe kaplamasıyla uyumlu alüminyum lamelli bir kutuya alınabilir. Kutunun açıklık oranı yüzde 50'nin altına inmemeli, lameller sıcak havayı öne ve yukarı bırakacak açıda olmalıdır.

Ses için gece komşu yatak odası penceresine bakmayan bir konum ve titreşim takozlu ayaklar yeterli olur. Boru hattı standart split'lerde 15-20 m uzunluğu ve 5-10 m kot farkını aşmamalı; daha uzun hatlar ek soğutucu gaz ister. Isıtma modunda dış ünite buz çözme döngüsünde su damlatır; bir gidere yönlendirilmiş küçük bir tahliye hortumu bu damlamayı kışın alt komşunun balkonundan uzak tutar.

Isı Geri Kazanımlı Havalandırma Cihazı Nereye Yerleşir?

Isı camlı, sızdırmaz kapılı yeni daireler pencere açılmadan taze hava alamaz; ısı geri kazanımlı havalandırma cihazı dışarı attığı kirli havanın ısısını içeri aldığı taze havaya aktararak bu açığı kapatır. Cihaz 25-35 cm yüksekliğinde bir kutudur ve dört kanal bağlantısı vardır: dış emiş, dış atış, iç üfleme, iç dönüş. Cepheye açılan iki menfez birbirinden en az 1,5-2 m uzakta olmalı ki atılan hava yeniden emilmesin. En uygun yerleşim banyo, koridor ya da çamaşır odası asma tavanıdır; filtre kapağının altında sökülebilir bir tavan paneli, cihazın bakımı için tek şart. Kanallar 100-160 mm çapında izoleli çalışılır, taze hava salon ve yatak odalarına üflenir, kirli hava mutfak, banyo ve tuvaletten emilir. Banyodaki emişin fanla mı cihazla mı çözüleceğine karar verirken banyoda nem ve küf önleme rehberinde verdiğimiz hava değişim değerleri yol gösterir.

Davlumbaz Kanalıyla Çakışmalar

Mutfak tavanının üstü evin en kalabalık boşluğudur: davlumbaz kanalı, klima kanalı, havalandırma kanalı, aydınlatma kabloları aynı 30-35 cm'lik bandı paylaşır. Davlumbaz kanalı ocağın yeriyle sabitlendiği için önce o çizilir; klima ve havalandırma kanalları ona göre yol bulur. Kanal 150 mm çapında, en kısa yoldan, en fazla iki yumuşak dirsekle cepheye ya da bina havalandırma şaftına çıkar; doğalgaz bacasına bağlanmaz, ısı geri kazanım cihazına ise yağ buharı filtreleri tıkayacağı için bağlanmaz. Klimanın üfleme menfezi de ocağın üzerine yaklaştırılmaz; aşağı inen hava akımı davlumbazın buhar çekişini dağıtır, menfez tezgahın karşısına, yemek masası tarafına alınır. Üst dolap sırasının üstündeki bant kanalları saklamak için tek fırsattır; ölçüye özel mobilya tasarımı kanal geçişlerini modülün içine alıp dolap sırasını tavana kadar tek parça gösterir.

Kondens Suyu Nereye Gider?

Her iç ünite nemli bir yaz gününde saatte 1-2 litre su üretir ve bu su ya eğimle ya pompayla evi terk eder. Eğimli tahliyede hortum her metrede en az 1 cm düşer, yolda çukur ya da deve boynu yapmaz; hat 3-4 m'yi geçiyorsa esnek hortum yerine 20-25 mm PVC boru döşenir. Suyun gideceği yer sifonlu olmalıdır: sifonsuz biçimde pis su hattına bağlanan bir tahliye, lağım kokusunu doğrudan klimanın kanadından odaya taşır. Lavabo sifonuna bağlantı en temiz çözümdür; balkon süzgecine damlatmak yaz boyunca zeminde kireç lekesi bırakır, alt komşuya damlayan hortum ise apartman toplantısına konu olur.

Gizli tavan tipi cihazlarda ve eğim verilemeyen dolap içi montajlarda kondens pompası devreye girer. Cihaza gömülü pompalar suyu 50-80 cm, harici mini pompalar birkaç metre yukarı basabilir; çalışırken hafif bir tıkırtı çıkarırlar, yatak odasında cihazı koridora almak için bir neden daha. Pompalı sistemlerde taşma şalteri şarttır: pompa arızalandığında cihazı durdurur, alçıpan ıslanmaz. Tavan kapatılmadan önce cihazın tavasına bir litre su döküp çıkışı izlemek beş dakikalık bir iş; sonradan fark edilen kaçak tavanı yeniden açtırır. Tahliye borusu izoleli çalışılır, yoksa boru yüzeyinde terleyen su alçıpanda sarı halkalar bırakır.

Tadilatta Altyapıyı Sıvadan Önce Bitirmek

Klima tesisatı beş parçadan oluşur: bakır boru çifti, boru izolasyonu, drenaj hattı, iç-dış ünite arası güç ve haberleşme kablosu, sigorta panosundan gelen ayrı bir hat. Bu beş parça sıva ve şap dökülmeden önce duvar kanalına ya da şap altına yerleştirilir; iç ünitenin duracağı noktada bir bekletme kutusu, dış ünite noktasında manşonlu bir cephe deliği bırakılır. Şap altından geçen boru için şap kalınlığının en az 6-7 cm olması gerekir, aksi halde boru üstündeki şap çatlar. Hat kapatılmadan önce basınç testi yapılır ve fotoğraflanır; yıllar sonra duvara raf asarken boruyu delmemek bu fotoğrafa bağlıdır. Sıva bittikten sonra hatırlanan klima, kırılan duvar ve yeniden boya demektir; tadilatta sık yapılan hatalar listesinde bu yüzden yer alıyor. Klima konumu mobilya siparişinden önce kesinleşmeli; atölyede klima kutusu içeren her modülü cihazın gerçek ölçüsüyle çiziyoruz.

Çizime İşlenecek Ölçüler

Hangi sistem seçilirse seçilsin aşağıdaki değerler tavan ve mobilya çizimine işlenmeden uygulamaya geçilmemeli.

• Split iç ünite üstünde en az 15 cm emiş boşluğu, önde yüzde 70 net ızgara açıklığı
• Cihaz yanında boru ve drenaj için 10-15 cm, dolap içi net yükseklik 45-50 cm
• Kanal tipi cihaz için 35-45 cm tavan düşüşü, altında 60x60 cm servis kapağı
• Lineer menfez 25-30 mm slot; üfleme pencere tarafında, dönüş karşı uçta
• Dış ünite önünde 60 cm, arkasında 10-15 cm, üstünde 30 cm serbest mesafe
• Kondens eğimi metrede en az 1 cm, sifonlu gider, pompalı sistemde taşma şalteri
• Havalandırma cihazı 25-35 cm yükseklik, cephe menfezleri arası 1,5-2 m

Özetle: Klimayı gizlemek için önce hava akışının, servis kapağının ve kondens suyunun yolu çizilir; cihaz mobilyanın ya da tavanın içine bu üç çizgiden sonra girer. Evinizin klima ve havalandırma planını mobilya çizimleriyle birlikte kurgulamak isterseniz teklif alın, keşifte cihaz konumlarını tavan ve dolap planıyla birlikte çalışalım.